Akcyza
lub podatek akcyzowy jest podatkiem pośrednim nakładanym
na niektóre wyroby konsumpcyjne.
W krajach Unii Europejskiej podatek akcyzowy od niektórych
wyrobów podlega harmonizacji (wyroby akcyzowe niezharmonizowane
to m.in samochody, kosmetyki itp.), co oznacza wspólne
zasady produkcji, przemieszczania i przechowywania wyrobów
akcyzowych oraz wymiaru i poboru akcyzy od tych wyrobów.
Stawki akcyzy na poszczególne wyroby są określane przez
poszczególne państwa członkowskie, nie mogą one jednak
być niższe od poziomów ustalonych w dyrektywach.
Opodatkowaniu akcyzą podlegają następujące kategorie
wyrobów:
* produkty energetyczne (ogólnie wszystkie wyroby służące
dla celów napędowych lub grzewczych),
* energia elektryczna,
* napoje alkoholowe (piwo, wino, produkty pośrednie, wyroby spirytusowe),
* wyroby tytoniowe (papierosy, cygara, cygaretki, tytoń do palenia),
Ponadto polskie przepisy, podobnie jak innych krajów
UE, przewidują specyficzne regulacje krajowe dotyczące
opodatkowania akcyzą innych produktów określanych jako
wyroby akcyzowe niezharmonizowane, m.in. niektórych
kosmetyków - oraz samochodów osobowych przed pierwszą
rejestracją (Odejście od jednofazowego charakteru akcyzy.
W całej UE z reguły akcyzę płaci się tylko raz, wyjątkiem
jest obrót samochodami osobowymi przed pierwszą rejestracją
w Polsce. W tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje
podczas każdej sprzedaży takiego pojazdu). Zasady wymiaru
i poboru podatku od tych wyrobów wynikają z wyłącznie
z krajowych, autonomicznych regulacji, do których nie
ma zastosowania system akcyzy unijnej. W innych krajach
UE akcyzą objęta jest nawet woda mineralna.
Stawki akcyzy wyrażone są w:
* kwocie na jednostkę wyrobu (paliwa, alkohol, energia
elektryczna),
* procencie maksymalnej ceny detalicznej (wyroby tytoniowe),
* procencie ceny wyrobu (tylko wyroby "niezharmonizowane").
Przykładowo: benzyna silnikowa podlega stawce 1565 zł/1000
l w, wódka - 4960 zł/100 l od 100% alkoholu etylowego
zawartego w produkcie, wino - 136 zł/100 l, olej opałowy
(prawidłowo zabarwiony, oznaczony znacznikiem fiskalnym
i sprzedawany na cel opałowy) - 232 zł/1000 l (stan na
dzień 1 stycznia 2007 r.).
Produkcja wyrobów akcyzowych z reguły odbywa się w składzie
podatkowym (wyjątkiem jest np. domowy wyrób wina na własny
użytek), czyli miejscu posiadającym autoryzację odpowiednich
władz podatkowych danego kraju. W takiej sytuacji pobór
akcyzy podlega zawieszeniu. Zawieszenie poboru akcyzy
może być stosowane również w odniesieniu do przemieszczania
oraz magazynowania produktów akcyzowych. Podatek staje
się wymagalny w momencie zakończenia procedury zawieszenia
poboru akcyzy, przez co zasadniczo rozumie się wyprowadzenie
towarów na rynek.
Powyższe zasady nie odnoszą się jednak do wyrobów "niezharmonizowanych",
w stosunku do których akcyza jest wymagalna w związku
z ich sprzedażą w Polsce, importem albo przywozem z innego
kraju Unii Europejskiej.
Cechą charakterystyczną podatku akcyzowego jest jednofazowy
charakter jego poboru, tzn. akcyza uiszczana jest jednokrotnie,
a następnie traktowana jest jako koszt wliczany do ceny
zbycia, który finalnie ponoszony jest przez ostatecznego
nabywcę produktu akcyzowego. Powyższe nie dotyczy jednak
opodatkowania akcyzą sprzedaży samochodów osobowych przed
ich pierwszą rejestracją.
Niektóre wyroby akcyzowe podlegają obowiązkowi oznaczania
znakami akcyzy (banderolami), które umieszcza się na
jednostkowych opakowaniach produktów. Są to napoje alkoholowe
(oprócz piwa) oraz wyroby tytoniowe.
Powyższe zasady opodatkowania akcyzą zostały wprowadzone
w związku z wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej od
1 maja 2004 r. i dokonały zasadniczego przekształcenia
regulacji wcześniej obowiązujących w zakresie podatku
akcyzowego.
Podstawowym celem akcyzy jest ograniczenie konsumpcji
niektórych dóbr ze względu na ich szkodliwość zdrowotną
bądź też wyczerpywanie się ich rezerw. Obecnie stała
się obszernym i łatwym wpływem pieniędzy dla budżetu
państwa poprzez nakładanie na tzw. dobra infrastrukturalne
(energia, paliwa etc.) lub konsumowane na masową skalę
(np: używki). |